Maqolada o‘zbek va ispan tillaridagi dalil–adalid, miskin–mezquino hamda harakat–alharaca juftliklarining zamonaviy ma’no munosabatlari tarixiy attestatsiyalar bilan chog‘ishtiriladi. Izohli lug‘atlar, XIII–XV asrlarga oid kastil hujjatlari va tarixiy semantikaga bag‘ishlangan tadqiqotlar asosida denotativ, aksiologik va pragmatik farqlanishning dalillanish chegaralari aniqlanadi. Tahlil umumiy etimon ma’no ekvivalentligini kafolatlamasligini, ayni paytda hozirgi tafovutning o‘zi tarixiy o‘zgarish sanasini isbotlamasligini ko‘rsatadi. Natijalardan ikki tilli lug‘atchilikda, filologik sharhda va kontekstga mos tarjima muqobillarini tanlashda foydalanish mumkin.

Maqolada umumiy o‘rta ta’lim maktablarida ingliz tili darslarida o‘quvchilarning leksik kompetensiyasini raqamli vositalar yordamida rivojlantirish masalalari ko‘rib chiqilgan. Leksik kompetensiya tushunchasi I.S.P. Nation, N. Schmitt va S. Thornbury qarashlari asosida tahlil qilinib, so‘zni bilishning shakl, ma’no va qo‘llanish jihatlari ajratib ko‘rsatilgan. So‘z o‘zlashtirishning “payqash”, “esga olish” va “ijodiy qo‘llash” jarayonlari hamda “takrorlash oralig‘i” tamoyili va “ishtirok yuki” gipotezasi raqamli vositalarni tanlashning nazariy asosi sifatida asoslangan. Muallif o‘z pedagogik kuzatuvlariga tayangan holda raqamli vositalarni so‘z o‘zlashtirish bosqichlariga moslab qo‘llashning metodik modelini taklif etadi. Elektron kartochkalar, onlayn viktorinalar, interaktiv mashqlar va o‘quvchilar yaratadigan raqamli mahsulotlarning har bir bosqichdagi o‘rni jadval shaklida keltirilgan. Shuningdek, raqamli vositalardan foydalanishdagi muammolar – texnik imkoniyatlarning tengsizligi, o‘yinga berilib ta’lim maqsadidan chetlashish va so‘zlarni kontekstsiz yodlash xavfi – muhokama qilingan. Xulosada ingliz tili o‘qituvchilari uchun amaliy tavsiyalar berilgan.

Maqolada Tog‘ay Murod nasrida lingvokulturemalarning badiiy-estetik va semantik xususiyatlari antropotsentrik hamda lingvokulturologik yondashuv asosida tahlil qilinadi. Tadqiqot materiali sifatida adibning “Otamdan qolgan dalalar” romani, shuningdek, qissalarida faol qo‘llangan milliy-madaniy mazmunli leksik birliklar, frazeologizmlar, maqol-matallar, urf-odat nomlari, qarindoshlik atamalari, etnografizmlar va ramziy obrazlar tanlandi. Tahlil natijasida yer, dala, ota, ona, ot, polvon, to‘y, duo, oriyat, el-yurt kabi birliklar oddiy nominativ ma’nodan tashqari xalqning tarixiy xotirasi, axloqiy mezonlari, ijtimoiy tajribasi va emotsional bahosini mujassamlashtiruvchi lingvokulturemalar sifatida namoyon bo‘lishi aniqlandi. Ushbu birliklar personaj xarakterini ochish, milliy ruhni kuchaytirish, voqelikning ijtimoiy-tarixiy qatlamini belgilash va muallif idiostilini yaratishda muhim badiiy vazifa bajaradi.

Mazkur maqolada ispan va portugal tillarida milliy-madaniy konseptlarning lingvistik ifodalanish xususiyatlari qiyosiy-lingvistik va lingvomadaniy nuqtayi nazardan tadqiq etiladi. Tadqiqotning dolzarbligi til va madaniyatning uzviy munosabati, milliy dunyoqarashning leksik, frazeologik, paremiologik hamda metaforik birliklarda namoyon bo‘lishi bilan belgilanadi. Tadqiqotda ispan va portugal tillarida “uy/oila”, “mehnat”, “omad”, “do‘stlik”, “din”, “Vatan”, “insoniy munosabatlar” kabi milliy-madaniy mazmunga ega konseptlarning lingvistik ifodasi tahlil qilindi. Tadqiqot metodologiyasi qiyosiy, tavsifiy, semantik, lingvomadaniy, konseptual va kontekstual tahlil usullarini o‘z ichiga oladi. Tahlil natijalari ispan va portugal tillarida umumiy tarixiy va madaniy tajriba natijasida o‘xshash konseptual modellar mavjudligini, biroq ularning konkret lingvistik realizatsiyasi, metaforik obrazlari, pragmatik xususiyatlari va milliy assotsiatsiyalarida sezilarli tafovutlar mavjudligini ko‘rsatdi. Ayniqsa, paremiologik birliklar milliy dunyoqarashni ifodalovchi muhim til vositasi sifatida namoyon bo‘ladi. Tadqiqot natijalari qiyosiy tilshunoslik, lingvomadaniyatshunoslik, tarjimashunoslik va ispan hamda portugal tillarini o‘qitish metodikasi uchun amaliy ahamiyatga ega.

Maqolada Martin Xaydeggerning "Gumanizm haqida maktub" asaridagi borliq va inson o'rtasidagi munosabatlar muammosi tahlil qilinadi. An’anaviy insonparvarlik tanqidining falsafiy asoslari, inson mohiyatini anglashning o‘ziga xos xususiyatlari va tilning Borliqning namoyon bo‘lish maydoni sifatidagi roli o‘rganiladi. Inson borliqning markazi sifatida emas, balki borliq haqiqatini saqlashga chaqirilgan shaxs sifatida qaralishi ko'rsatilgan. Tahlilning germenevtik va qiyosiy-falsafiy usullaridan foydalaniladi. Tadqiqot natijalari global o'zgarishlar kontekstida inson o'ziga xosligi va ma'naviy qadriyatlarni zamonaviy tushunish uchun Xaydegger g'oyalarining dolzarbligini ko'rsatadi. Kalit so'zlar: Borliq, inson, gumanizm, til, borliq, Xaydegger, falsafiy antropologiya.

Sun'iy intellekt (AI) oliy ta'limda o'zgaruvchan kuch sifatida paydo bo'ldi, talabalarning bilim olish va til ko'nikmalarini rivojlantirish usullarini o'zgartirdi. So'nggi paytlarda AI asosidagi innovatsiyalar orasida ChatGPT interaktiv, shaxsiylashtirilgan va kontekstga sezgir til o'rganishni osonlashtirish qobiliyati bilan katta e'tiborni tortdi. Lug'at bilimi, leksik kompetensiyaning asosiy komponenti sifatida, o'quvchilarning kommunikativ qobiliyati, o'qishni tushunish, yozish qobiliyati va umumiy til rivojlanishida markaziy rol o'ynaydi. AI yordamida til o'rganishga qiziqish ortib borayotganiga qaramay, ChatGPTning so'z boyligini rivojlantirishga qo'shgan hissasini o'rganuvchi empirik tadqiqotlar, ayniqsa rivojlanayotgan mamlakatlardagi oliy ta'lim kontekstida cheklanganligicha qolmoqda. Ushbu tadqiqot ChatGPTning universitet talabalari orasida ingliz tili leksik kompetensiyasini oshirish uchun o'qitish vositasi sifatidagi salohiyatini o'rganadi. Xususan, tadqiqot AI yordamida so'z boyligini o'rganish so'z boyligini o'zlashtirish, kontekstual so'zlardan foydalanish, kollokatsiyani rivojlantirish, leksik saqlash va o'quvchining avtonomiyasini qanday qo'llab-quvvatlashini o'rganadi. Kvazi-eksperimental aralash usullar dizaynidan foydalangan holda, tadqiqot ChatGPT tomonidan qo'llab-quvvatlanadigan so'z boyligi bo'yicha ko'rsatmalar olgan talabalarni an'anaviy so'z boyligini o'rganish yondashuvlariga amal qilganlar bilan taqqoslashni taklif qiladi. Ma'lumotlar to'plash lug'at boyligi bo'yicha testlar, o'quvchilarni idrok etish bo'yicha so'rovnomalar, sinfdagi kuzatuvlar va yarim tuzilgan intervyularni o'z ichiga oladi. Miqdoriy ma'lumotlar tavsifiy va xulosa statistikasi yordamida tahlil qilinadi, sifatli topilmalar esa o'quvchilarning sun'iy intellekt yordamida o'rganishga bo'lgan tajribalari va munosabatlari haqida chuqurroq ma'lumot beradi. Ushbu tadqiqot ChatGPTning lug'atni o'qitishdagi pedagogik qiymatini isbotlash orqali til ta'limida sun'iy intellekt bo'yicha adabiyotlarning o'sib borayotgan hajmiga hissa qo'shishi kutilmoqda. Bundan tashqari, topilmalar o'qituvchilarga, o'quv dasturini ishlab chiquvchilarga va oliy ta'lim muassasalariga generativ sun'iy intellekt texnologiyalarini ingliz tilini o'qitishga samarali, axloqiy va o'quvchiga yo'naltirilgan tarzda integratsiyalashda yordam berishi mumkin.

Mazkur maqolada oliy ta’lim muassasalarida rus tilini o‘qitish jarayonini takomillashtirishda zamonaviy ta’lim texnologiyalarining didaktik imkoniyatlari tahlil qilinadi. Tadqiqotda kompetensiyaviy yondashuv, raqamli ta’lim vositalari, interfaol metodlar, modulli ta’lim texnologiyalari hamda kommunikativ yondashuvning rus tili ta’limi sifatini oshirishdagi o‘rni yoritilgan. Shuningdek, zamonaviy pedagogik texnologiyalarning talabalarning kommunikativ kompetensiyasi, mustaqil fikrlashi, ijodiy faoliyati va kasbiy tayyorgarligini rivojlantirishdagi ahamiyati ochib berilgan. Tadqiqot natijalari rus tili ta’limini modernizatsiya qilish va ta’lim samaradorligini oshirish bo‘yicha ilmiy-amaliy tavsiyalar ishlab chiqishga xizmat qiladi.

Mazkur maqolada Alisher Navoiyning tasavvufiy-tazkiraviy xarakterdagi “Nasoyim ul-muhabbat” asarida qo‘llangan leksik arabizmlarning semantik, mavzuviy va stilistik xususiyatlari tahlil qilinadi. Tadqiqotda arabcha o‘zlashmalarning diniy-tasavvufiy tushunchalar, axloqiy-ruhiy sifatlar, rang va yorug‘lik semantikasi, shuningdek ilmiy-kitobiy uslubga xos atamalar doirasidagi vazifalari yoritildi. Tahlil natijalari shuni ko‘rsatadiki, “Nasoyim ul-muhabbat”dagi arabizmlar faqat lug‘aviy birlik sifatida emas, balki asarning g‘oyaviy-estetik mohiyatini ochuvchi, tasavvufiy tafakkur va komil inson konsepsiyasini ifodalovchi muhim til vositasi sifatida namoyon bo‘ladi. Arabizmlarning denotativ va konnotativ qatlamlari badiiy matnda o‘zaro uyg‘unlashib, nur-zulmat, ilm-jaholat, komillik-naqislik kabi ma’naviy oppozitsiyalarni yuzaga keltiradi. Maqolada tavsifiy, qiyosiy, semantik va stilistik tahlil usullaridan foydalanildi.

Oliy ta'limda ingliz tili o'rta ta'limi (IOO) ning kengayishi lingvistik jihatdan talabchan muhitda talabalarning motivatsiyasini qo'llab-quvvatlaydigan pedagogik yondashuvlarga ehtiyojni kuchaytirdi. Mavjud tadqiqotlar IOO muammolarini ta'kidlasa-da, o'quvchilarning psixologik va kognitiv ehtiyojlarini ustuvorlashtiradigan insonga yo'naltirilgan o'qitish tizimlariga kamroq e'tibor qaratildi. Ushbu maqolada IOO kontekstida talabalarning motivatsiyasini oshirish uchun kontseptual asos sifatida antroposentrik o'qitish taklif qilinadi. O'z-o'zini belgilash nazariyasi va amaliy tilshunoslikdagi zamonaviy tadqiqotlarga tayanib, tadqiqot avtonomiya, kompetensiya va o'quvchiga yo'naltirilgan o'qitish amaliyotlari bilan bog'liqlikni birlashtirgan model ishlab chiqiladi. Maqolada antroposentrik o'qitish pedagogikani talabalarning individual ehtiyojlari, tajribalari va o'ziga xosliklari bilan uyg'unlashtirish orqali IOO bilan bog'liq motivatsion muammolarni yumshatishi mumkinligi ta'kidlangan. Ushbu tizim O'zbekiston oliy ta'limi doirasida kontekstga kiritilgan va o'qitish va o'quv dasturlarini loyihalash uchun amaliy natijalarni taqdim etadi.

Yapon tilidagi onomatopoetik so'zlar beshta guruhdan iborat mustaqil leksik-semantik tizimni tashkil etadi. Yapon tilidagi onomatopoetik so'zlarning eng fundamental xususiyatlaridan biri — fonetik shakl bilan ma'no o'rtasidagi qonuniy, tizimli bog'liqligidir. Ushbu maqolada yapon tilidagi onomatopoetik leksikaning — xususan giongo (擬音語) va gitaigo (擬態語) kategoriyalarining leksiko-semantik tuzilish xususiyatlari tadqiq etilib, tasnif, fonosemantik izomorfizm va grammatik qo'llanish xususiyatlari misollar asosida tahlil qilinadi. Yapon tilining boshqa tillardan farqli ravishda nihoyatda rivojlangan onomatopoetik tizimga egaligi asoslanadi.

Ushbu maqolada ayollar ustki kiyimlarini loyihalashda materiallar va fakturalarning nazariy asoslari tahlil qilinadi. Materiallarning fizik-mexanik xususiyatlari, ularning estetik va funksional ahamiyati yoritiladi. Shuningdek, faktura tushunchasi va uning dizayndagi roli, zamonaviy moda tendensiyalari asosida material va fakturalarni uyg‘unlashtirish masalalari ko‘rib chiqiladi.

Mazkur maqolada dinshunoslik yo‘nalishi bakalavr talabalarida ingliz tili o‘qitish jarayoni orqali deontologik kompetentlikni shakllantirish masalalari ko‘rib chiqiladi. Tadqiqotda insonparvarlik, vatanparvarlik, milliy g‘urur, baynalminalchilik, adolat, yaxshilik, burch, qadr-qimmat, mas’uliyat, vijdon, halollik, rostgo‘ylik va talabchanlik kabi axloqiy fazilatlarning kasb egalariga, xususan, dinshunoslik soha vakillariga nechog‘li muhim ekaniga e’tibor qaratiladi. Ingliz tilining to‘rtta asosiy ko‘nikmasi — o‘qish (reading), yozish (writing), tinglab-tushunish(listening) va gapirish (speaking) — deontologik mazmundagi materiallar bilan uyg‘unlashtirilib, talabalarning kasbiy axloq me’yorlarini chuqur o‘zlashtirishiga zamin yaratish mumkinligi asoslanadi. Tadqiqot natijalari dinshunoslik ta’limida ingliz tili o‘qitishini deontologik yo‘nalishda takomillashtirish uchun amaliy tavsiyalar beradi.